Aangezien Bouw Technisch Ontwerpen (BTO) het hoofdonderwerp van mijn afstuderen is, zal de materialisering en de detaillering erg belangrijk zijn.

Ik wil hierbij zoeken naar een specifiek eigen detaillering en materialisering voor een stationsgebouw. 
Aantal voorbeeld zijn: eenvoudig onderhoud, vandalisme bestendigheid, makkelijk vervangen van kapot gemaakte delen. Daarnaast moet er rekening worden gehouden met redelijk grote groepen mensen die zich in een keer verplaatsen en vaak ook nog haast hebben. Dus er mogen geen uitstekende delen zijn en uitglijden moet worden voorkomen.
Ook zal de detaillering en materialisering effect hebben op de sociale veiligheid en de ervaring van het station.

  1. kleine analyse bestaande stations
  2. materialisering
  3. vandalisme
  4. de nieuwe aanbouw
  5. perronoverkapping

Kleine analyse bestaande stations

Om een idee te krijgen van de materialen die zoal bij stations gebruikt worden heb ik een aantal stations nader bekeken. Hierbij vallen een aantal dingen op die misschien specifiek voor stations zijn (of openbare ruimtes).

Ten eerste zijn er een aantal materialen die je vaak terug ziet komen op stations. Aantal voorbeelden hiervan zijn:

  • keramische tegels ~ dit materiaal is zeer stootvast, makkelijk schoon te maken en kan decoratief gebuikt worden. Door de vele verschillende soorten, kleuren en structuren zijn ze ook goed te gebruiken als beeldbepalend middel. Gevaar is alleen dat er snel een vrij koele badkamerachtige sfeer ontstaat.

  • Roestvast staal ~ vaak toegepast als afwerking of bescherming bij bijvoorbeeld liften, trappen en kolommen. Ook dit is makkelijk schoon te maken en vrij vandalisme bestendig.

  • Kaal beton ~ veel constructies worden natuurlijk hier van gemaakt. Het is zeer stootvast. Nadeel is dat het moeilijk schoon te maken is als het niet behandeld is met speciale coatings. Mits beton goed gestort en afgewerkt wordt kan het een zeer decoratieve waarde hebben, ook omdat het vrij makkelijk te vormen is.

  • Staal en glas ~ worden veel gebruikt voor de overkappingen, balustrades, liften enz.

  • Glazen bouwstenen ~  worden vaak gebruikt in perrons om daglicht te krijgen in de ruimten eronder. Deze laten wel licht door, maar men kan er niet door heen kijken. Waardoor inkijk wordt vermeden.

  • Geluidsabsorberende pleisters ~ vooral als de treinen in een door beton omsloten ruimte rijden kan dit zorgen voor geluidsoverlast. Daarom worden constructies vaak afgewerkt met een geluidsabsorberende stuc. Nadeel aan deze stuc is dat het vaak nogal een grove structuur heeft. Deze gaat vervuilen en is ook niet echt mooi.

  • Natuursteen tegels ~ trappen en vloeren worden vaak hier van voorzien. Deze tegels worden, mits de goede keuze gedaan, niet glad door water en vervuiling. Dit is erg belangrijk met zoveel mensen die allemaal vervuiling en water meenemen.

Klik op de foto voor meer.

De laatste jaren is er een tendens te zien in het gebruik van andere materialen. Materialen die ook gebruikt worden bij bijvoorbeeld kantoren. Er wordt toch gepoogd een station een wat luxer karakter te geven. Ook wordt het natuurlijk steeds beter mogelijk om heel uiteenlopende materialen goed te verduurzamen en bestand te maken tegen vandalisme.

Naast de materialen zijn er nog een aantal andere dingen die misschien station typisch zijn, of die je er in ieder geval veel tegenkomt. Aantal voorbeelden hiervan zijn:

  • op de stations verschijnen steeds meer reclameborden. Van de winkels in het station, maar ook billboards. Deze zorgen vaak voor een rommelig beeld doordat ze niet zijn geïntegreerd in het ontwerp. Ditzelfde geldt voor de treintijdenborden en de kaartautomaten.

  • een dubbele handgreep bij de trappen. Op deze manier kunnen ook kinderen bij de leuning.

  • een fietsgeleider naast de trap om je fiets naar boven mee te kunnen nemen.

  • Maatregelen om blinden te begeleiden, zoals rubber tegels en geribbelde tegels.

  • Elementen om geluidsoverlast te beperken. In tunnels hangen vaak gegolfde elementen aan het plafond of de wand.

  • Alles wat te slopen is, of met graffiti te bekladden is gebeurt dit ook mee.

De detaillering is vaak redelijk simpel omdat de meeste ruimtes in een station niet verwarmd zijn, of overdekte buitenruimtes zijn. Vaak is een waterdichting genoeg. Helaas worden er in de detaillering vaak nog bepaalde aspecten vergeten. Vervuiling, mogelijkheid tot schoonmaken en mogelijkheid tot vervanging worden nog wel eens verwaarloosd. Vooral bij de sporen komt er erg veel vuiligheid van de treinen en slijpsel van de bovenleidingen.
Juist de punten waar elementen op elkaar aansluiten slibt het vuil aan en hoopt zich steeds meer op. Door aansluitingen zo glad mogelijk te maken en bouten en moeren zoveel mogelijk te verzinken kan dit worden voorkomen.

Hierboven staan een paar voorbeelden van bestaande situaties. Hierop is duidelijk te zien op welke plaatsen de vervuiling begint. Ook staat er een voorbeeld bij van station Leiden. Hier is het fout gegaan doordat de hele constructie bestaat uit ronde buizen die ook nog eens wit zijn. Binnen de kortst mogelijke tijd was de hele constructie vervuild en is moeilijk schoon te maken. Hier zie je dat ook de keuze van kleur erg belangrijk is.

Naast de hele opbouw van een station zijn dus ook de materialisatie en de detaillering erg belangrijk in de belevingswaarde van een station. Stations worden vaak nog als onprettig gezien om te verblijven, vooral 's avonds. Vaak komt dit door de toegepaste materialen (vaak koele materialen), de verlichting en onvoldoende tegengaan van vervuiling.

Materialisering

De keuze van de verschillende materialen is dus erg belangrijk voor de beleving van het station. Hier onder is een voorbeeld gegeven van de perronoverkapping. Door een aantal verschillende materialen te proberen zie je duidelijk het verschil in beleving en sfeer die er ontstaat.

Het toepassen van luxere materialen kan problemen geven met vernieling en bekladding. Daarom kunnen deze materialen juist worden toegepast op plekken waar toch niemand bij kan, zoals ook hier gedaan is. De luxe panelen met spots zitten op een hoogte waar niemand bij kan. De bereikbare onderdelen zijn allemaal robuuster en makkelijk schoon te maken.

Klik om de verschillende materialen uit te proberen.

Vandalisme

Bij het materialiseren van een station speelt vandalisme een belangrijke rol. Vernieling en bekladding zijn vaak een groot probleem. Hierdoor zijn er ook vele materialen die niet kunnen worden toegepast. 

Het voorkomen van bekladding kan op een aantal verschillende manieren. Hieronder een opsomming.

  • Zorgen voor toezicht, al dan niet met een camera
  • Goede verlichting, waardoor vandalisten zich bekeken voelen
  • Afsluiting
  • Materialen gebruiken met een dergelijke structuur dat graffiti er niet mooi uit ziet
  • Materialen kiezen die makkelijk schoon te maken zijn, of geïmpregneerd zijn met een middel dat makkelijk schoon te maken is. Hierin zijn twee hoofdsoorten. Bij de eerste wordt er een laag op het materiaal aangebracht die samen met de bekladding eraf gespoten wordt. Daarna moet deze laag opnieuw worden aangebracht. Bij de tweede wordt het materiaal geïmpregneerd met een stof die goed te reinigen is met de juiste reinigingsmiddelen. Deze laag blijft dus bestaan.
  • Het aanbrengen van graffiti als kunst. Hier wordt vaak niet overheen geklad.

Natuurlijk is voorkomen beter dan genezen. De impregneermiddelen zijn leuke hulpmiddelen, maar zorgen voor extra kosten en er zal toch tijdelijk bekladding zijn. Daarom heb ik geprobeerd het overzicht en toezicht zo groot mogelijk te houden door verschillende functies bij elkaar onder te brengen en zo veel mogelijk zicht te houden.
Daarnaast wil ik materialen kiezen die bekladding ontmoedigen door de vorm van het materiaal. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan beton met een bepaalde structuur, lamellen en roosters. Als hier op gespoten wordt, dan zal er van het totaalbeeld niet veel te zien zijn.

Nadeel hieraan is dat de keuze van materialen erg beperkt wordt. Een materiaal dat ik graag had willen toepassen zijn betonnen panelen zoals Foster ze ook heeft toegepast in de metro van Bilbao. Zo mooi als ze daar zijn toegepast is hier niet te doen, omdat het binnen de kortst mogelijk keren beklad is met van alles en nog wat.
Ook kunnen reclameborden gebruikt worden om bekladding te ontmoedigen. Reclameborden worden vaak niet beklad. Zo kan er dus op spuithoogte reclame worden toegepast en op onbereikbare hoogte minder bestendige materialen.

 

De nieuwe aanbouw

Bij de detaillering en materialisering van de nieuwe aanbouw zijn een aantal dingen steeds doorgevoerd. Ik ben op zoek gegaan naar een eenvoudige detaillering die precies voldoet aan het beeld dat ik graag wilde creëren. Daarnaast is onderhoud en reiniging erg belangrijk. Het station kan een stuk aangenamer worden als het niet snel vervuild en makkelijk te reinigen en te onderhouden is.
In het beeld wilde ik een strakke afwerking waarbij afmetingen steeds hetzelfde zijn. Zo zijn de dakrand en de randen van de twee vloeren in aanzicht precies even groot. Ook overgangen van rand naar plafond en rand naar dak zijn altijd even groot. Zo ontstaat een rustig en duidelijk beeld waarbij de nieuwe aanbouw in het oogspringend wordt, maar niet al te veel afsteekt bij het oude historische gebouw.

In detail A is te zien dat aan het uiteinde van de balk een hoeklijn gebout wordt. Door de opgelaste plaat met stiftdeuvels zal deze samen gaan werken met de vloer. Dit hoeklijn dient om de gevel te dragen. De gevel bestaat uit een Stabalux systeem met stalen t-profielen als stijlen. Zoals te zien is in de tekening is er geen speciaal schuin onder profiel gebruikt. Het blijkt namelijk dat bij een kleine hoek het glas schuin in het profiel gezet kan worden. Alleen het achterste rubber en het steunblokje moeten in dat geval aangepast zijn.
De gevel is opgebouwd uit vlakke platen glas, hierdoor is er gen speciaal glas nodig en ook geen speciale profielen. Om de rond vorm toch te benadrukken is de afwerkplaat aan de onderzijde wel rond. Deze neemt meteen de functie op zich om het regenwater dat langs de gevel naar beneden loopt op te vangen.
De vloer wordt afgewerkt moet een Bolidt gietvloer. Deze is slijtvast en zeer makkelijk te reinigen. De vloer loopt helemaal door tot aan de gevel. Hierdoor zijn er geen randen waar zich vuil kan ophopen.
Tussen de gevelstijlen bevind zich een reling die dient als doorvalbeveiliging.

In detail B is de middenvloer te zien. Deze is wat opbouw betreft eigenlijk helemaal hetzelfde als de eerste vloer. Hier is ook een ronde plaat voor de profielen bevestigd om de ronde vorm te benadrukken. Deze heeft verder geen functie.

Detail C laat de dakaansluiting zien. Het plafond is doorgetrokken naar buiten toe. Hierdoor wordt het een doorlopend geheel. Verder is ook hier de opbouw voor het grootste deel gelijk aan die van de vloeren.

De perronoverkapping

De afbouw en de draagconstructie zijn nauw met elkaar verbonden. Kijk daarom voor de draagconstructie bij draco.
De kap bestaat uit zoveel mogelijk standaard cataloguselementen. Door het gebruik van deze standaard producten kan er meer geld besteed worden aan de wachtruimten en aan de zichtbare materialen.

Door grote mate van prefabricage wordt de tijd op de bouwplaats verkort, wat de hinder voor het spoorverkeer verkleint. Hierdoor kan ook een deel van de verbindingen in de fabriek worden gelast. Hierdoor hoeven er minder verbindingen op de bouwplaats gemaakt te worden. Er hoeven in het werk alleen maar boutverbindingen gemaakt te worden.
Deze boutverbindingen zijn allemaal zo gemaakt dat ze uiteindelijk niet meer zichtbaar zijn. Hierdoor ontstaat een strak geheel zonder zichtbare verbindingen.
Bij verbindingen ontstaat ook vaak de kans voor vuil om zich te hechten en op te gaan hopen. Doordat de verbindingen allemaal zijn weggestopt zal de kans op vervuiling ook erg klein worden. Ook bij de andere details is rekening gehouden met de vervuiling. Zo min mogelijk randen en stroeve gedeelten waar vuil zich kan gaan ophopen.

Voor de gebruikte profielen heb ik steeds voor staal gekozen. Dit omdat deze profielen vaak aan de stalen balken bevestigd zijn. Aluminium en staal kunnen contactcorrosie veroorzaken. Er er is geen reden om alles zo licht mogelijk te maken. Tevens is staal op aluminium lassen niet (of heel moeilijk) mogelijk.

Klik op het plaatje om de opbouw te zien

Hierboven staat een hele reeks plaatjes die de opbouw van de perronkap laat zien. Hier volgt nog een korte toelichting op deze plaatjes:

  • Plaatsing van de prefab betonnen funderingselementen. Deze elementen zorgen voor een goede inklemming van de kolommen. Vanwege de maximale maat voor vervoer bestaat deze uit twee stukken.

  • Plaatsing van de halfronde elementen

  • Opbouw van de elementen. Het geheel bestaat uit twee ronde buisprofielen die tot 1 geheel gelast zijn met 2 stalen kokerprofielen. Hierop wordt aan beide zijden stalen kozijnprofielen gelast voor latere bevestiging van het glas en de deur. Aan de binnenzijde van deze profielen worden hoeklijnen gezet. Aan deze hoeklijnen kunnen de binnen- en buitenbeplating worden bevestigd en de lichtbak.

  • De halfronde elementen worden geplaatst in andere buizen waaraan flensen gelast zijn. Deze 2 buizen worden met bouten aan elkaar bevestigd. Deze tweede buis zorgt ervoor dat de halfronde elementen later nog weer verwijderd kunnen worden door alleen de bouten los te draaien en alleen deze 2de buis achterblijft in het beton. Tevens zorgt deze voor een mooie waterafdichting. Er kan geen water tussen de buis en het beton terechtkomen.

  • Het geheel kan nu precies op de juiste plek worden gesteld en vol worden gestort met beton.

  • De afdichtingsmanchet sluit het geheel af en de hele verbinding is niet meer zichtbaar.

  • De balken (met consoles en goot geprefabriceerd) worden op de kolommen geplaatst.

  • Ook hier wordt het buis-in-buis principe toegepast om een momentvaste verbinding te creëren. Twee precies in elkaar passende buizen kunnen niet gebruikt worden i.v.m. de toleranties.

  • Het dakelement wordt in zijn geheel tussen de balken gehesen.

  • Het dakelement bestaat uit twee u-balken met ongelijke flensen. De open kant van deze balken staat naar buiten. Op deze manier kijk je tegen de gladde dichte kant aan. De u-balken zijn aan de uiteinden voorzien van kopplaten voor de bevestiging.
    De u-balken zijn verbonden d.m.v. stalen raatliggers (Stabalux) waarop glasdragers zijn verbonden. Het glas wordt op deze dragers gelijmd. De glasplaten onderling worden verbonden door een kitvoeg.
    Op de u-balken komt een raamwerk van stalen profielen. Hierop is het glas constructief verkit. Dit alles leidt tot een zeer glad geheel waar zich geen vuil kan vastzetten.

  • De kopse kanten worden afgedicht met een glaslat.

  • Hierna kunnen de plafond/dak cassettes worden ingehesen. Deze rusten op de u-balken met ongelijke flensen en ook op de consoles met ongelijke flensen. De voeg tussen twee cassettes wordt gedicht door een profiel die tevens dient voor de bevestiging. Het geheel sluit aan op de goot en hoeft alleen te worden afgekit.

  • De cassettes zijn geheel gemaakt uit gevouwen staalplaat en zijn verstevigd met ribben. Aan de onderzijde worden de houten panelen gelijmd. De spots en speakers worden allemaal in de fabriek al bevestigd en voorzien van een stekkersysteem. De verschillende cassettes hoeven dus alleen maar doorgekoppeld te worden. Na het bevestigen van de deksel op de bak vormt het een stijf geheel.

  • De stalen regenpijpen worden bevestigd met daartussen een stalen balk om de houten bank te dragen (hout voelt niet koud aan).

  • Tussen de halfronde elementen worden stalen liggers bevestigd.

  • Waarna de stijlen (Stabalux) gemonteerd kunnen worden.

  • Met behulp van kliklijsten wordt het geharde glas geplaatst.

  • En als laatste wordt de glazen deur afgehangen.

 

 

 

 

De dakelementen van de gedeelten die 12 meter overspannen zullen eerst op de grond aan elkaar moeten worden bevestigd. Op deze manier kunnen ze in een keer worden ingehesen.