1. De geschiedenis 

2. De bestaande situatie

3. De toekomst

4. De lokatie

De geschiedenis

Het oude gebouw dateert uit 1875. Mede onder invloed van Koning Willen III, wonende op Het Loo, is Apeldoorn in die tijd aangesloten op het spoorwegennet. Hij wilde vanuit zijn woonverblijf makkelijk naar Den Haag kunnen reizen.
Het gebouw is een gebruikelijk model voor die tijd met een hoog middendeel en twee lage zijvleugels aan weerszijden. Nieuw voor die tijd is de imitatie-natuursteenversiering. In 1911 wordt het station uitgebreid met een lage stenen vestibule aan de voorkant van het hoge deel. Het dak hiervan dient als terras voor de woning van de stationschef in het bovendeel van het gebouw. Deze vestibule werd in 1975 vervangen door een nieuwe, alleen de twee zijbeuken blijven staan.

Bestaande situatie

Apeldoorn kan met 150.000 inwoners worden gezien als een van de grotere middelgrote steden in Nederland. Voor dit inwoners aantal heeft de stad op dit moment een vrij klein station waar nu iedere dag 12.000 mensen in- en uitstappen. Daarnaast is het station een regionaal busstation. Er komen naast veel forenzen en scholieren ook veel dagjesmensen. Apeldoorn kent ook redelijk veel toerisme, mede door Paleis Het Loo en de Apenheul. Het station kan gezien worden als verblijfsstation. Op dit moment voldoet het gebouw niet aan de huidige eisen wat betreft de transferfunctie en de commerciële functie. Deze laatste functie wordt steeds belangrijker door het groeiende aantal commerciële functies in en rond stations. Stations gaan steeds meer lijken op openbare ruimtes.
Het station vervult binnen de stad een vrij belangrijke functie door zijn positie vlak bij het centrum. Het station is zichtbaar over de as die vanaf het centrum loopt.
Op dit moment wordt alleen het perroneiland gebruikt. Dit voor de richtingen: Amersfoort/Randstad, Deventer/Twente en Zutphen/Arnhem.

Het hele stationsgebied is al enige tijd onderwerp van allerlei studies. Wie nu het stationsgebied bezoekt, zal zien dat het er zeer slecht bij ligt en dat veel gebouwen vervallen zijn. Veel gebouwen zijn opgekocht door de gemeente om het hele stationsgebied op te waarderen. In 1991 is hier al een begin mee gemaakt door het aanleggen van de Laan van Mensenrechten aan de zuidzijde van het station, een perrontunnel en een nieuwe achteringang met parkeerruimte. Ook zijn er rond het station al enige nieuwe kantoren en appartementen gebouwd.

Doordat de positie van het oude stationsgebouw al tijden onzeker is, is er de laatste jaren weinig tot geen onderhoud aan gepleegd. Het station, dat bijna ongewijzigd is sinds 1975, is in slechte bouwkundige staat. Als het aan de NS ligt, zal het gebouw worden gesloopt. Dit gaat in tegen de ideeen van de gemeente die het oude gebouw graag wil behouden. Ook zijn veel bewoners van Apeldoorn tegen de sloop. Het is een beeldbepalend gebouw in de binnenstad, een vertrouwd beeld. Het gebouw staat niet op de monumentenlijst. Het is ook niet zo speciaal dat het daarvoor bewaard moet blijven, helemaal niet in de huidige staat.

De toekomst

Het station zal in de komende jaren meer reizigers te verwerken krijgen. Dit zal waarschijnlijk toenemen tot 18.000 per dag. De functie als verblijfsstation zal belangrijker gaan worden, dus bij een ontwerp moet hier rekening mee worden gehouden. Daarnaast zal het eerste perron, dat nu niet gebruikt wordt, in de toekomst wel weer worden gebruikt. Als gewoon treinperron, of als perron voor een lightrail-verbinding tussen Apeldoorn, Deventer en Zutphen.

Het hele stationsgebied zal worden aangepakt. Hiervoor is in 1997 al een stedenbouwkundig plan gemaakt door Klunder & Davidson. 

De belangrijkste punten uit dit plan zijn:

• Groot opgezet halfrond plein voor het station. Aan de noordzijde begrensd door een gebogen wand van bebouwing. Het idee van het plan is om de plaats van Apeldoorn op de Veluwe te benadrukken door de vele bomen en de ruime opzet.

• Herkenbare entree voor Apeldoorn

• Belangrijker maken van het stationsgebied door het toevoegen van kantoren, winkels, horeca en woningen. Het centrum moet deels worden verschoven richting station. Het stationsgebied wordt een soort inleiding op de binnenstad.

• Goed functionerend vervoersknooppunt.

• Parkeren zoveel mogelijk binnen de nieuwe gebouwen.

• Wonen in het groen.

• Nieuw busstation naast het treinstation.

• Behoud van het oude gebouw.

• Weren van de auto voor het station.

Een element dat niet is opgenomen in het stedenbouwkundig plan is de nieuwe fietstunnel die onder de sporen zal komen om de noord- en zuidzijde van het station met elkaar te verbinden. In de huidige plannen komt deze tunnel op het midden van het nieuwe plein uit. Door deze tunnel is de wens bij de gemeente ontstaan om het plein in de richting van het station te verdiepen.

Aan de zuidzijde van het station  zullen vele nieuwe gebouwen verrijzen. Een aantal hiervan hebben ook een behoorlijke hoogte en zullen dus beeldbepalend worden als je vanaf het plein naar het station kijkt. Een aantal plannen hiervan zijn al klaar, maar een aantal nog in de maak.

Naast het stedenbouwkundig plan zijn er voor het nieuwe station ook al een aantal plannen gemaakt. De laatste plannen zijn voor een deel uitgegaan van sloop van het bestaande gebouw vanwege de slechte staat. Daarnaast wil de NS graag een modern stationsgebouw. De NS wil het gebouw alleen behouden mits de gemeente met een goed voorstel tot hergebruik komt en dit ook (deels) zal financieren.
De plannen die tot nu toe zijn gemaakt (bijna alle door Holland Railconsult) zijn alle afgekeurd. Begin 1999 is door Holland Railconsult een haalbaarheidsstudie gedaan naar een nieuw station. Hierin zijn 3 varianten bekeken waarvan er uiteindelijk één is uitgewerkt in het masterplan OV door Holland Railconsult in samenwerking met architectenbureau Zwarts & Jansma. Dit plan is afgekeurd vanwege de te hoge kosten. Op dit moment zijn diverse partijen bezig met het maken van nieuwe voorstellen.

De lokatie

De op de Veluwe gelegen gemeente Apeldoorn is met 150.000 inwoners qua inwonerstal en oppervlak de achtste gemeente van Nederland. Apeldoorn kan gezien worden als streekcentrum door onder andere de aanwezigheid van twee ziekenhuizen en een aantal rijksdiensten. Daarnaast zijn er veel scholen te vinden waar scholieren uit de hele regio naar toe komen.
De stad kent geen historisch centrum en kenmerkt zich vooral door wijde bebouwing en veel groen. Sinds de tweede wereld oorlog zijn er verschillende nieuwe woonwijken gebouwd. Door het nieuwe stadhuis en een groot overdekt winkelcentrum kreeg de binnenstad een nieuw aanzien.
Het station ligt net buiten de binnenstad in een nu verpauperde buurt. Het station sluit aan op de lijnen naar Amersfoort --> Randstad, Deventer --> Twente en Zutphen --> Arnhem. Aan de stationszijde liggen 3 sporen en aan de zuidzijde 5 sporen. Op dit moment worden alleen de 2 sporen die aan het perroneiland liggen gebruikt. Rondom het station staan nu vooral woningen, horeca en een paar kantoren.
Het station ligt op een soort van terp.

 Er zijn een aantal belangrijke vervoersstromen rondom het station. Een van deze wegen is de straat aan de zuidzijde van het station (Laan van Mensenrechten). Deze straat zal steeds belangrijker gaan worden, aangezien hier veel nieuwe gebouwen gepland staan. De barrière van het spoor zal hierdoor steeds duidelijker worden.
Het station ligt op kleine afstand van de binnenstad. De route van het centrum naar het station kijkt direct uit op het station en is dus een belangrijke zichtas.
Op dit moment gaat er vrij veel verkeer voor het station langs, waaronder een aantal bussen die ook een halte voor het station hebben. Het verkeer zorgt voor een vrij grote drukte en maakt het voor voetgangers dus minder prettig. Het hele stationsgebied is nogal onsamenhangend. Het busstation ligt op een onlogisch plek, men moet hiervoor de straat oversteken. De route naar de binnenstad is weinig interessant en heeft niet veel te bieden.